Słownik pojęć

Wyniki dla hasła: Wide��ki kotwicy

  • Widełki kotwicy

    element łączący wychwyt z regulatorem. W zegarach wahadłowych wychwyt jest połączony z wahadłem w taki sposób, że od wałka kotwicy prowadzi drążek widełek, na końcu którego znajdują się widełki lub kołek stalowy pracujący w wycięciu pręta wahadła. W niektórych zegarach widełki kotwicy są skonstruowane tak, że można nimi doregulować symetrię pracy wychwytu (zob. ustawianie chodu zegara i zegarka) – są to tzw. widełki kotwicy nastawne. W zegarach balansowych widełki znajdujące się na końcu drążka kotwicy przenoszą impuls napędowy z kotwicy na balans za pośrednictwem palca przerzutowego osadzonego w przerzutniku, który jest wciśnięty na oś balansu.

  • Wałek kotwicy

    element wychwytu kotwicowego, na którym jest osadzona kotwica. We współcześnie produkowanych zegarkach wałek kotwicy jest krótkim, gładkim wałkiem z dwoma cienkimi czopami na obu końcach, służącymi do ułożyskowania kotwicy. W niektórych zegarkach na wałku kotwicy znajduje się kołnierz, o który opiera się kotwica. W dawniej produkowanych zegarkach, zwłaszcza kieszonkowych, część wałka kotwicy była nagwintowana, a na niej – nakręcona kotwica. W zegarach i budzikach popularnych wałek kotwicy ma taką samą długość, jak osie przekładni.

  • Nagrzewnik kotwicy

    przyrząd służący do umocowania na nim kotwicy wychwytu szwajcarskiego i nagrzewania jej nad płomieniem lampy spirytusowej – w czasie szelakowania palet. Nagrzewnik kotwicy może mieć kształt imaka suwnego. Do jednej jego szczęki jest przynitowana mosiężna płytka 1, a do drugiej klamerka 2, przytrzymująca kotwicę po dociśnięciu zacisku. W płytce powinno być nawiercenie na wałek kotwicy. Otwór przelotowy jest niepraktyczny, gdyż podczas szelakowania płomień nagrzewałby niepotrzebnie czop wałka. Bywają także inne nagrzewniki kotwicy np. w kształcie chwytek, których szczęki są dociskane wkrętem.

  • Bezpiecznik kotwicy

    element sztywno związany z widełkami kotwicy, współpracujący z kołnierzem przerzutnika. Bezpiecznik kotwicy chroni przed tzw. wykotwiczeniem. Cztery rodzaje bezpieczników i sposoby ich przymocowania do widełek kotwicy przedstawia rys. B 10. Częste wady bezpiecznika kotwicy to niedostateczna długość i niegładkie ścianki zakończenia. Za krótki bezpiecznik kotwicy można posłużyć nabijakiem na specjalnym kowadełku, a niegładkie ścianki wypolerować stalowym polerownikiem.

  • Kołek kotwicy (patrz: Kołek paletowy)

  • Drążek widełek kotwicy (patrz: Wychwyt kotwicowy)

  • Wykotwiczenie

    wada wychwytu kotwicowego polegająca na przypadkowym (np. na skutek wstrząsu) i niepożądanym przeskoku widełek kotwicy na stronę przeciwną niż ta, po której znajduje się palec przerzutowy. Przyczyną tej wady może być np. za krótki bezpiecznik kotwicy.

  • Wychwyt Tiede’a

    wychwyt swobodny ciążeniowy do zegarów wahadłowych. Koło wychwytowe i kotwica są podobne do wychwytu Grahama, natomiast palety składają się z dwóch części:

    • impulsowej
    • spoczynkowej
    W działaniu wychwyt Tiede’a jest podobny do wychwytu Strassera, gdyż ma takie same palety, jest jednak bardziej skomplikowany. Oprócz koła wychwytowego i kotwicy (której w wychwytach ciążeniowych zwykle nie ma) ma on jeszcze trzy dźwignie:
    • ciążeniową (związaną sztywno z kotwicą)
    • impulsową
    • wahadłową
    które współpracują ze sobą w czasie przekazywania impulsu wahadłu.

  • Wychwyt rolkowy

    Wychwyt spoczynkowo – cofający stosowany w dawnych zegarach z bardzo krótkim wahadłem i o dużej amplitudzie wahań. Składa się z koła wychwytowego i kotwicy w kształcie krążka z wycięciem, które obejmuje dwa zęby tego koła... zobacz więcej

  • Wychwyt roleczkowy

    Wychwyt spoczynkowy stosowany w dawnych zegarach z bardzo krótkim wahadłem, umieszczonym przed tarczą zegara. Wychwyt roleczkowy składa się z koła wychwytowego i kotwicy w kształcie krążka z wycięciem, które obejmuje jeden ząb tego koła. Koło wychwytowe o średnicy 9 – 15 mm ma 12 – 16 zębów w kształcie równoramiennych trójkątów o wąskiej podstawie. Wierzchołki zębów są nieco ścięte. Wycięcie w krążku jest tylko na tyle szerokie, aby ząb koła wychwytowego swobodnie przez nie przechodził. Nacisk zęba wywierany na bok wycięcia w krążku przekazuje impuls wahadłu co drugie wahnięcie (raz w ciągu okresu regulatora). Amplituda wahań wahadła jest bardzo duża.

  • Wychwyt nożycowy

    W roku 1741 francuski zegarmistrz Amant postanowił zmodyfikować wychwyt Georga Grahama. W nowym wychwycie postanowiono zastąpić zęby koła wychwytowego czymś w rodzaju kołków. Miało to ułatwić produkcję i czas potrzebny na wykonywanie kół wychwytowych. Z początku kołki były okrągłe jednak z czasem zastąpiono je półokrągłymi. Takie kołki pełniły rolę zębów w kole wychwytowym. Następną zmianą wprowadzoną do nowego wychwytu było zbliżenie do siebie ramion kotwicy z jej paletami. Owy wychwyt teraz przypominał wyglądem nożyce, dlatego też postanowiono tak go nazwać (Nożycowym). Głównymi zaletami wychwytów nożycowych jest to, iż produkuje się je szybciej i łatwiej niż inne wychwyty.
    Dzięki temu, że nacisk koła wychwytowego przechodzi w jednym kierunku to czopy i łożyska są bardziej odporne na wycieranie niż ma to miejsce w innych wychwytach.
    Ulepszenie Jana Mannhardta: Ulepszenie wychwytu nożycowego przez Jana Monnhardta polegało na zrezygnowaniu z kotwicy i jej widełek. Wobec tego jak to ma działać? W owym wychwycie zamiast palet na kotwicy, palety są umieszczone na wahadle. Taka konstrukcja zmniejsza drgania i efekt sprężynowania na kotwicy, której tu nie ma. Tak jak w oryginale, koło wychwytowe wyposażone zostało w kołki zamiast zębów (praktycznie wykorzystano te same koło co w pierwowzorze). Owe wychwyty spotykane są często na polskich zegarach wieżowych, dlatego, iż budowane były w fabryce Michała Mięsowicza. Nie licząc ulepszeń Monnhardta w późniejszym czasie udoskonalano wychwyty nożycowe jeszcze wiele razy, przez różnych ludzi. Głównymi wprowadzanymi zmianami były kształty i ścięcia kołków na kołach wychwytowych, ale to już temat na osobny artykuł. (źródło)

  • Wychwyt kotwicowy

    wychwyt, w którym głównym elementem jest kotwica współdziałająca z kołem wychwytowym. Kotwica jest dźwignią dwuramienną (czasem jednoramienną). Na końcach ramion kotwicy znajdują się palety zakończone powierzchniami impulsu. Z kotwicą jest połączony sztywno drążek zakończony widełkami, które współpracują z regulatorem. Rozróżnia się wychwyt kotwicowy do zegarów wahadłowych np.:

    • wychwyt Brocota
    • wychwyt Grahama
    • wychwyt hakowy
    oraz do zegarów balansowych, np.:
    • wychwyt angielski
    • wychwyt kołkowy
    • wychwyt szwajcarski

  • Wychwyt hakowy

    Wychwyt hakowy zalicza się do wychwytów cofających kotwicowych. Podobnie jak wychwyt Grahama, wychwyt hakowy składa się z koła wychwytowego i z kotwicy zaopatrzonej w palety: wejściową i wyjściową. W odróżnieniu od wychwytu Grahama, palety nie mają jednak powierzchni spoczynku, a przednie krawędzie zębów koła wychwytowego pochylone są do tyłu względem kierunku obrotu koła. Paleta wejściowa ma kształt haka, stąd nazwa wychwytu.
    Ciekawostka:
    Wychwyt hakowy wynalazł Hooke Robert (1635-1703). Wychwyt hakowy został ulepszony przez Wiliama Clementa w roku 1680.

  • Wychwyt Grahama

    Wychwyt Grahama zalicza się do wychwytów spoczynkowych. Wychwyt składa się z koła wychwytowego napędzanego przez mechanizm chodu zegara i kotwicy obracającej się wokół... zobacz więcej

  • Wychwyt glashucki

    Wychwyt swobodny kotwicowy do zegarków balansowych, podobnie jak wychwyt szwajcarski. Nazwa pochodzi od nazwy niemieckiego miasta Glashütte, w którym znajduje się fabryka zegarków o tej samej nazwie. Fabrykę tę założył w roku 1845 Ferdinand Adolph Lange (1815 – 1875) i on skonstruował wychwyt glashucki w początkach jej istnienia. Koło wychwytowe jest takie samo, jak w wychwycie szwajcarskim, jedynie kształt kotwicy jest inny oraz sposób osadzenia palet, które znajdują się w bocznych wycięciach ramion kotwicy, dlatego z wierzchu są niewidoczne. Funkcję słupków ograniczających ruch kotwicy spełnia jeden kołek osadzony w wejściowym ramieniu kotwicy, opierający się o ścianki otworu wykonanego w płycie mechanizmu. Palec przerzutowy jest osadzony w ramieniu balansu, dlatego przerzutnik ma tylko kołnierz z wycięciem dla bezpiecznika.

  • Wychwyt chronometrowy

    Wychwyt swobodny stosowany w najdokładniejszych zegarach balansowych, głównie w chronometrach okrętowych. Wynalazł go Pierre Le Roy (1717- 1785), a ulepszył John Harrison. Wychwyt chronometrowy różni się od wychwytów swobodnych kotwicowych tym, że nie ma w nim kotwicy... zobacz więcej

  • Wychwyt Bloxama

    Swobodny wychwyt ciążeniowy do zegarów wahadłowych. Zamiast kotwicy wychwyt Bloxama jest wyposażony w dwa oddzielne i niezależne ramiona... zobacz więcej

  • Ustawianie chodu zegara wahadłowego

    czynności polegające na doregulowaniu symetrii działania wychwytu. Jeżeli zegar stoi lub wisi pionowo, a jego chód jest nierówny, należy go wyrównać, obracając nieco drążek widełek na wałku kotwicy. W niektórych zegarach są w tym celu specjalne urządzenia, a w zegarach szwarcwaldzkich – zgina się drążek widełek. Drążek należy odchylać w tę stronę, po której kotwica mniej się zagłębia we wręby koła wychwytowego. Jednak tego zagłębienia nie da się zauważyć. Słyszy się tylko nierówny chód zegara jako charakterystyczne tykanie, spowodowane głównie uderzeniami zębów koła wychwytowego w palety. Po tej stronie, po której kotwica mniej się zagłębia, odstęp czasu do następnego uderzenia jest krótszy, a po przeciwnej stronie – dłuższy. Aby odstępy czasu były jednakowe, drążek widełek należy odchylić w stronę, po której odstęp czasu do następnego uderzenia zęba jest krótszy.

  • Ustawianie chodu zegara i zegarka balansowego

    czynności, polegające na tym, że niesymetryczny chód zegara ustawia się obróceniem pierścienia włosa na osi balansu lub przesunięciem klocka włosa, jeśli jest on ruchomy. Gdy włos nie jest naprężony, drążek widełek powinien ustawić się na wprost osi balansu, a palec przerzutowy – być w środku widełek. Jeżeli palec przechyla widełki na jedną stronę, należy obrócić pierścień włosa na osi w tę stronę, w którą są przechylone widełki. Pierścień obraca się wkrętakiem włożonym w jego przecięcie. Sposób sprawdzania ustawienia chodu według położenia drążka kotwicy względem osi balansu jest jednak mało dokładny, gdyż umożliwia zauważenie dopiero większych jego odchyleń. Również niezbyt dokładne jest sprawdzanie chodu na słuch, zwłaszcza małych zegarków. Najdokładniej można sprawdzić symetrię działania wychwytu za pomocą elektronicznej sprawdzarki chodu zegara.

  • Szelakowanie

    przyklejanie części zegarkowych (palet kotwicy, palców przerzutowych itp.) za pomocą szelaku. Szelakowanie palet wykonuje się na przyrządzie uniwersalnym do nagrzewania lub na nagrzewniku kotwicy. Po ustawieniu palet umocowuje się kotwicę na nagrzewniku, kładzie kawałki szelaku na końce palet tuż przy wycięciu i nagrzewa nad płomieniem lampy spirytusowej, aż do rozpłynięcia się szelaku. Szelak po ostygnięciu powinien być przezroczysty – jeżeli nagrzewa się za długo, ciemnieje i słabiej trzyma. Drugi sposób szelakowania polega na posmarowaniu miejsc klejonych roztworem szelaku w spirytusie denaturowanym. Po wyparowaniu spirytusu szelak twardnieje i usztywnia przyklejone części.

  • Szelak

    żywica naturalna niektórych gatunków drzew tropikalnych stosowana do wyrobu lakierów i politur; w zegarmistrzostwie służy do — szelakowania (przyklejania) palet w kotwicy i palców przerzutowych w przerzutnikach. (źródło)

  • Słupki ograniczające

    elementy walcowe osadzone w płycie mechanizmu po obu stronach widełek kotwicy, ograniczające jej ruch w granicach właściwego działania wychwytu.

  • Rożki widełek (patrz: Widełki kotwicy)

  • Przerzutnik

    element regulatora balansowego, osadzony na osi balansu i współpracujący z widełkami kotwicy. Przerzutnik podwójny składa się z... zobacz więcej

  • Przeciwciężar

    obciążenie przeciwnego końca widełek kotwicy w wychwycie kołkowym lub wskazówki w celu jej wyrównoważenia. Przeciwciężar wskazówek zegarów wieżowych znajduje się pod tarczą na ramieniu przymocowanym do osi minutowej lub ramieniu koła godzinowego.

  • Podwójny przerzutnik [fr. Double plateau (ang. double roller)]

    oprócz kamienia przerzutnika na kole balansowym wchodzącego w widełki kotwicy jest także niewielki drucik na kotwicy (poziomy lub pionowy) wchodzący w wycięcie obok lub pod wspomnianym kamieniem.
    Znany jest także przypadek opisywania mechanizmu z pojedynczym przerzutnikiem „single roller” (Ball Watch Co), ale takie oznaczenie spotyka się niezwykle rzadko. (źródło)

  • Paleta

    część kotwicy współpracująca bezpośrednio z zębami koła wychwytowego; rozróżnia się p. wejściową i p. wyjściową: w wychwycie hakowym p. tworzą jednolitą całość z kotwicą, podobnie jak w zegarach z wychwytem Grahama starszego typu (z długą kotwicą); w nowszych zegarach z wychwytem Grahama (z krótką kotwicą) p. wykonane ze stali w kształcie łuku kołowego są osadzone w ramionach mosiężnej kotwicy i mogą być w razie potrzeby wysuwane; w wychwycie szwajcarskim p. są wykonane z syntetycznego rubinu i zamocowane (szelakowanie) w wycięciach ramion kotwicy. (źródło)

  • Palec przerzutowy (kołek przerzutowy)

    element zespołu balansu współpracujący z widełkami kotwicy; w zegarach z wychwytem kołkowym p. p. jest walcowym kołkiem stalowym osadzonym w ramieniu balansu; w zegarkach z wychwytem szwajcarskim p. p. jest wykonany z syntetycznego rubinu o przekroju półokrągłym i zamocowany (szelakowany) w przerzutniku. (źródło)

  • Oś wychwytowa

    oś przekładni chodu, na której jest osadzone koło wychwytowe współpracujące z paletami kotwicy. Zębnik wychwytowy stanowiący jednolitą całość z osią wychwytową jest napędzany przez koło sekundowe.

  • Oś balansu (szpindel)

    wałek, na którym jest osadzony balans. W budzikach popularnych i chodzikach z wychwytem kołkowym oś balansu jest gładkim wałkiem stalowym z czopami stożkowymi i wycięciem dla przejścia widełek kotwicy. Oś balansu w zegarkach z wychwytem szwajcarskim ma kilka podtoczeń i odsadzeń oraz dwa bardzo cienkie czopy lejkowe pracujące w łożysku kamiennym (zob. łożysko kamienne wzdłużne).