Słownik pojęć

Wyniki dla hasła: ��redni czas gwiezdny

  • Średni czas gwiezdny

    średni czas gwiezdny (tzw. star time lub sidereal time) każdej pełnej doby różni się od naszego o (średnio) niespełna 4 minuty. (źródło)

  • Strefy czasowe ziemi

    w tabeli (źródło) przedstawiono 24 strefy czasowe (o szerokości 15° każda) na jakie została podzielona cała Ziemia. W Polsce obowiązuje czas oznaczony jako UTC +1:00, który jest o jedną godzinę poźniejszy niż uniwersalny. (źródło)

  • Czas UTC

    (Uniwersalny Czas Koordynowany) – (ang. Universal Time Clock lub Coordinated Universal Time, fr. Temps Universel Coordonné) – wzorcowy czas ustalany na podstawie TAI (fr. Temps Atomique International), uwzględniający nieregularność ruchu obrotowego Ziemi i koordynowany względem czasu słonecznego. By zapewnić, że Słońce średnio w ciągu roku przechodzi nad południkiem zerowym o godz. 12:00 UTC, z dokładnością nie mniejszą niż 0,9 s, od czasu do czasu do UTC dodawana jest tzw. przestępna sekunda. Operację tę przeprowadza IERS (International Earth Rotation Service). (źródło)

  • Zulu (czas Zulu)

    - (Uniwersalny czas kodowany - wzorcowy czas ustalany na podstawie TAI (fr. Temps Atomique International.), uwzględniający nieregularność ruchu obrotowego Ziemi i koordynowany względem czasu słonecznego. Jest on używany w nawigacji lotniczej i morskiej, gdzie znany jest pod swoją wojskową nazwą Zulu time (Czas Zulu – Zulu w alfabecie fonetycznym odpowiada literze z, oznaczającej południk zerowy, czyli długość geograficzną 0, w londyńskiej dzielnicy Greenwich). (źródło)

  • Wyłącznik zegarowy (opóźniacz czasowy)

    mechaniczne urządzenie zegarowe, które po upływie określonego odstępu czasu, uprzednio nastawionego, uruchamia wyłącznik elektryczny lub daje sygnał dźwiękowy. Taki wyłącznik zegarowy stosowało się kiedyś np. w pralkach wirnikowych. Mechaniczny wyłącznik zegarowy odznacza się prostą konstrukcją, niezawodnością działania, lecz małą dokładnością pomiaru czasu.

  • Wskaźnik czasu

    urządzenie w zegarku umożliwiające odczytanie aktualnego czasu odmierzanego przez zegarek. Zasadniczo są stosowane dwa rodzaje wskaźników czasu:

    • analogowe (zob. wskazania analogowe)
    • cyfrowe (zob. wskazania cyfrowe)

  • Stoper (czasomierz)

    przyrząd do mierzenia krótkich odstępów czasu. W przeciwieństwie do zegara, który mierzy i wskazuje czas w sposób ciągły, stoper działa tylko podczas pomiaru, a jego wskazania mogą być kasowane. (źródło)

  • Stempel czasu

    urządzenie jednoczące w sobie mechanizm zegarowy z datownikiem. Ostemplowana nim data zawiera także aktualny czas: godzinę i minuty. Mechanizm zegarowy automatycznie przesuwa cyfry datownika. Stempel czasu stosuje się w różnego rodzaju pracach technicznych, ekonomicznych i przemysłowych. Rejestruje się nim bieżący czas na różnego rodzaju blankietach i listach przewozowych. Stemple czasu mają różne rozwiązania konstrukcyjne. W stemplach czasu małych jest stosowany mechanizm zegarowy z napędem sprężynowym. W dużych zakładach przemysłowych i w transporcie, gdzie istnieje sieć czasu, stemple czasu są wyposażone w zegary wtórne.

  • Służba czasu

    międzynarodowa sieć obserwatoriów astronomicznych, laboratoriów pomiarów czasu i urządzeń nadawczych, zorganizowana w celu wyznaczenia dokładnego czasu i przekazywania go do użytku praktycznego.

  • Sieć czasu

    zespół urządzeń służących do wskazywania jednakowego (normalnego) czasu w wielu odległych miejscach. Sieć czasu składa się z zegara pierwotnego (głównego), który jest zegarem niezależnym, oraz z szeregu zegarów wtórnych (zależnych), połączonych przewodami z zegarem pierwotnym, od którego otrzymują impulsy elektryczne (zob. zegar wtórny). Liczba zegarów wtórnych przyłączonych do jednej sieci, bez specjalnych wzmacniaczy, może wynosić 25-50. Do zasilania sieci czasu stosuje się prąd stały o napięciu 6 lub 12 V w sieciach małych, a w sieciach rozległych – 24 lub 50 V. Źródłem prądu są baterie akumulatorów.

  • Równanie czasu

    różnica między czasem słonecznym prawdziwym a czasem słonecznym średnim. Różnica ta w ciągu roku ulega wahaniom, osiągając cztery razy w roku 16 kwietnia, 15 czerwca, 2 września i 25 grudnia – wartość zero, tzn. że wówczas doby te trwają jednakowo długo. We wszystkie inne dni roku wartość tej różnicy zawiera się w granicach kilkunastu minut. Wartość równania czasu można odczytać z wykresu – wyszukana na wykresie wartość równania czasu w poszczególnym dniu umożliwia przeliczenie czasu słonecznego prawdziwego na czas średni lub odwrotnie. Aby otrzymać czas słoneczny średni, do czasu słonecznego prawdziwego należy dodać algebraicznie wartość równania czasu. Przeliczając czas słoneczny średni na prawdziwy, należy odjąć równanie czasu.

  • Podwójny czas (Dual time)

    zegarek jednocześnie prezentuje dwa czasy w różnych strefach czasowych.

  • Konserwacja czasu

    to zespół czynności i środków technicznych zapewniających możliwość ustalenia czasu w dowolnej chwili, bez potrzeby bezpośredniego nawiązania do wzorców pierwotnych.

  • Dystrybucja czasu

    czynności i środki techniczne umożliwiające systematyczne przekazywanie informacji o czasie.

  • Czasomierz

    przyrząd do bezpośredniego pomiaru przedziałów czasu.

  • Czas światowy (World time)

    funkcja umożliwia pokazanie na zegarku, oprócz czasu podstawowego, także czasu w innej strefie czasowej. Bardzo przydatna funkcja przy podróżach lub jakiejkolwiek innej czynności wymagającej wiedzy o czasie w innej części świata (np. oglądaniu meczów koszykówki z TV w USA ). Zasadność funkcji zależy od trybu pracy/życia/podróży. (źródło)

  • Czas słoneczny średni

    czas wskazywany przez wszystkie nasze zegary współczesne z wyjątkiem słonecznych. Czas słoneczny średni nadający się do powszechnego użytku, uzyskano dzięki wprowadzeniu pojęcia tzw. słońca średniego i przyjęcia, że porusza się ono po sferze niebieskiej ze stałą prędkością, równą średniej prędkości Słońca prawdziwego w ciągu roku zwrotnikowego. W ten sposób uzyskano średnią dobę słoneczną o jednakowej długości w ciągu roku. Różnica między czasem słonecznym prawdziwym a średnim, zwana równaniem czasu, zawiera się w granicach kilkunastu minut. (źródło)

  • Czas słoneczny prawdziwy

    czas wskazywany przez zegary słoneczne; jest on związany z położeniem środka tarczy Słońca. Doba słoneczna prawdziwa nie jest dogodną jednostką czasu, gdyż jej długość w ciągu roku stale się zmienia wskutek niejednostajności pozornego ruchu Słońca względem Ziemi; dlatego czas słoneczny prawdziwy nie ma zastosowania w praktyce. (źródło)

  • Czas sezonowy (letni i zimowy)

    czas stosowany w niektórych krajach ze względów oszczędnościowych energii. Na okres letni przesuwa się wskazówki o jedną godzinę do przodu.

  • Czas normalny

    czas obowiązujący na obszarze określonej jednostki organizacyjnej, np. zakładu przemysłowego, węzła kolejowego. Jednakowy czas normalny wskazują zegary wtórne zainstalowane na obszarze tej jednostki i sterowane przez urządzenia sieci czasu.

  • Czas miejscowy

    czas odpowiadający południkowi danego miejsca. Na każdym południku Ziemi w tej samej chwili jest inny czas miejscowy, jaki wskazują zegary słoneczne.

  • Czas letni (patrz: Czas sezonowy)

  • Czas gwiazdowy

    czas wyznaczany za pomocą obserwacji gwiazd przechodzących przez płaszczyznę południka ziemskiego. Czas gwiazdowy jest dokładniejszy od czasu słonecznego prawdziwego, gdyż okresy między kolejnymi przejściami odległej gwiazdy przez południk ziemski zależą tylko od ruchu wirowego kuli ziemskiej wokół swej osi. Okresy te nazywają się dobą gwiazdową; doba gwiazdowa jest krótsza od średniej doby słonecznej o ok. 3min 56s. (źródło)

  • Czas efemerydalny

    czas wynikający z teorii ruchu Ziemi po orbicie wokół słońca, zgodnie z zasadami mechaniki klasycznej. Czas efemerydalny jest niezależny od jakichkolwiek zjawisk i dlatego uważa się go za czas niutonowski.

  • Czas

    pojęcie pierwotne, niematerialne, nie definiowalne; wraz z przestrzenią tworzy czasoprzestrzeń, w której zachodzą wszystkie zjawiska fizyczne. Praktyczną jednostką cz. jest średnia doba słoneczna (zob. czas słoneczny); doba dzieli się na 24 godziny; 1 godzina = 60 minut, 1 minuta = 60 sekund; do rachuby większych odstępów cz. służy kalendarz. (źródło)

  • Centrala czasu

    wszystkie urządzenia sterujące i kontrolujące, sieci czasu, a więc centrala zegarowa z dołączonymi do niej zegarami pierwotnymi oraz urządzenia kontroli zwrotnej.

  • Wychwyt nożycowy

    W roku 1741 francuski zegarmistrz Amant postanowił zmodyfikować wychwyt Georga Grahama. W nowym wychwycie postanowiono zastąpić zęby koła wychwytowego czymś w rodzaju kołków. Miało to ułatwić produkcję i czas potrzebny na wykonywanie kół wychwytowych. Z początku kołki były okrągłe jednak z czasem zastąpiono je półokrągłymi. Takie kołki pełniły rolę zębów w kole wychwytowym. Następną zmianą wprowadzoną do nowego wychwytu było zbliżenie do siebie ramion kotwicy z jej paletami. Owy wychwyt teraz przypominał wyglądem nożyce, dlatego też postanowiono tak go nazwać (Nożycowym). Głównymi zaletami wychwytów nożycowych jest to, iż produkuje się je szybciej i łatwiej niż inne wychwyty.
    Dzięki temu, że nacisk koła wychwytowego przechodzi w jednym kierunku to czopy i łożyska są bardziej odporne na wycieranie niż ma to miejsce w innych wychwytach.
    Ulepszenie Jana Mannhardta: Ulepszenie wychwytu nożycowego przez Jana Monnhardta polegało na zrezygnowaniu z kotwicy i jej widełek. Wobec tego jak to ma działać? W owym wychwycie zamiast palet na kotwicy, palety są umieszczone na wahadle. Taka konstrukcja zmniejsza drgania i efekt sprężynowania na kotwicy, której tu nie ma. Tak jak w oryginale, koło wychwytowe wyposażone zostało w kołki zamiast zębów (praktycznie wykorzystano te same koło co w pierwowzorze). Owe wychwyty spotykane są często na polskich zegarach wieżowych, dlatego, iż budowane były w fabryce Michała Mięsowicza. Nie licząc ulepszeń Monnhardta w późniejszym czasie udoskonalano wychwyty nożycowe jeszcze wiele razy, przez różnych ludzi. Głównymi wprowadzanymi zmianami były kształty i ścięcia kołków na kołach wychwytowych, ale to już temat na osobny artykuł. (źródło)

  • Wahadło

    wahadło czyli regulator chodu ma za zadanie za pośrednictwem wychwytu w równych odstępach czasowych uwalniać koła mechanizmu chodu, prowadząc tym samym do prawidłowej pracy mechanizmu chodu. Ważne jest to, żeby regulator w równych odstępach czasu miał odpowiednią wielkość wychyleń. Dlatego niezmiernie ważną sprawą jest, by owy regulator, jak wahadło, posiadało taką cechę jak izochroniczność, czyli następujące po sobie wahnięcia są oddzielone równym odcinkiem czasu. Największą dokładność wahadła uzyskujemy wtedy, gdy jest ono długie i ciężkie (jednak takie wahadła potrzebują większych impulsów). Plusem długich wahadeł jest jeszcze to, iż błąd wielkości okresu jest powtarzany mniej razy w danym czasie, niż w wahadłach krótszych. Charakterystyczną właściwością wahadła, sprawiająca, że jest przydatne do odmierzania czasu, jest jego izochronizm. Tę właściwość w. odkrył i ogłosił Galileo Galilei (Galileusz) w roku 1583. Budowa wahadła:

    • element mocujący
    • ramię wahadła
    • soczewka
    • nakrętka regulująca
    Jako pierwszy wahadła w zegarze użył Christiaan Huygens około roku 1657. (źródło)

  • Mechanizm bicia zegara wieżowego

    mechanizm należący do najstarszych. Pierwsze zegary nie miały tarcz ani wskazówek, lecz tylko mechanizmy bicia, które sygnalizowały poszczególne godziny. Zasada działania mechanizmu bicia zegara wieżowego jest taka sama jak mechanizmu bicia zegara domowego. Odliczanie uderzeń opiera się najczęściej na systemie zapadowym (zob. mechanizm bicia zapadowy), rzadziej na grzebieniowym (zob. mechanizm bicia grzebieniowy). Mechanizmy te różnią się jednak większymi wymiarami oraz masywniejszą konstrukcją, gdyż do podnoszenia ciężkich młotków uderzających w duże dzwony potrzebna jest znacznie większa energia – są to bowiem zegary publiczne, z których sygnalizacji korzysta czasem dość rozległa okolica. Urządzenie zapadowe mechanizmu bicia zegara wieżowego wykonuje większą pracę niż mechanizm chodu, dlatego musi mieć większy obciążnik. Lina, na której jest on zawieszony, musi być dłuższa, zwłaszcza gdy mechanizm wybija także półgodziny. W razie potrzeby stosuje się wielokrążki, aby zmniejszyć wysokość opadu obciążnika. (źródło)

  • Zakład Pomiarów Czasu MERA-PIAP, Warszawa

    zakład, który od roku 1966 przez kilka lat produkował kwarcowe zegary pierwotne okrętowe i stacjonarne.