Słownik pojęć

Wyniki dla hasła: Rozbieranie mechanizm��w zegarowych

  • Rozbieranie mechanizmów zegarowych

    prosta praca zegarmistrza, która musi być jednak wykonywana bez pośpiechu i z tą dużą uwagą. Trzeba zbadać przy tym stan mechanizmu i współpracę poszczególnych jego zespołów, czasem także przestudiować jego konstrukcję, zwłaszcza gdy ma się do czynienia z zegarkiem lub zegarem skomplikowanym. Do rozbierania należy używać odpowiednich narzędzi.
    UWAGA! Nie wolno rozbierać mechanizmu, gdy jego sprężyna napędowa jest napięta - dotyczy to wszystkich zegarów i zegarków z napędem sprężynowym. W przeciwnym razie może nastąpić uszkodzenie zębów w kołach przekładni i cienkich czopów osi. Poszczególne części rozbieranego mechanizmu należy układać na płycie roboczej według ustalonego porządku. W niektórych zegarach i zegarkach wkręty są różnej długości, nie wolno ich pomieszać. W celu ułatwienia składania bardziej skomplikowanego mechanizmu należy wykonać jego szkic z zaznaczeniem położenia poszczególnych części.

  • Rozbieranie zegarów wahadłowych ściennych

    rozbieranie rozpoczynające się od odhaczenia wahadła. Jeśli jest to zegar z napędem obciążnikowym – odejmuje się obciążniki, następnie wykręca się śruby mocujące mechanizm i wyjmuje go z obudowy. Po wyjęciu mechanizmu z obudowy i powierzchownym oczyszczeniu go z brudu i kurzu zdejmuje się wskazówki i tarczę oraz bada stan mechanizmu. Po zbadaniu i stwierdzeniu istniejących wad zwalnia się sprężyny (w zegarach z napędem sprężynowym), odkręca nakrętki na filarkach (lub wyjmuje kołki), zdejmuje płytę i wyjmuje wszystkie elementy przekładni (zob. rozbieranie mechanizmów zegarowych).

  • Rozbieranie zegarów bijących

    rozbieranie przebiegające podobnie jak rozbieranie zegarów wahadłowych. Zwykle jest w nich uszkodzony tylko mechanizm chodu, ale do naprawy trzeba rozebrać cały zegar. Przedtem należy dokładnie poznać działanie mechanizmu, a nawet zrobić szkic pozycji czerpaka i kołka zalotowego po ukończeniu bicia, aby po oczyszczeniu mechanizmu dobrze i szybko go złożyć. Jeżeli zegar ma dwa lub trzy bębny napędowe ze sprężynami, trzeba uważać, aby ich nie pomieszać, gdyż sprężyny nie zawsze są jednakowe – zwykle do bicia są silniejsze (zob. rozbieranie mechanizmów zegarowych).

  • Rozbieranie zegarków specjalnych

    czynności wymagające szczególnego skupienia uwagi. Przede wszystkim należy uważać, aby nie pomieszać wkrętów, a części poszczególnych zespołów i urządzeń trzeba układać osobno (zob. rozbieranie mechanizmów zegarowych).

  • Rozbieranie zegarków

    rozbieranie zaczynające się od zewnętrznych oględzin koperty i szkła oraz sprawdzenia urządzenia naciągowo-nastawczego i sprzęgła ciernego. Po otwarciu koperty zwalnia się sprężynę napędową, wyjmuje mechanizm z koperty, zdejmuje wskazówki i tarczę. Następnie sprawdza się balans, odkręca poszczególne wkręty mostków, wyjmuje balans z włosem oraz wszystkie koła przekładni. Odkręca się płytkę dociskową zespołu naciągowo-nastawczego i wyjmuje jego części. Z kolei odkręca się płytki nakrywkowe łożysk, wyjmuje kamienie łożysk sprężystych, sprawdza kamienie łożyskowe i nakrywkowe oraz przygotowuje części rozebranego zegarka do oczyszczenia (zob. rozbieranie mechanizmów zegarowych).

  • Rozbieranie budzików i chodzików z podobną obudową

    rozbieranie przebiegające wg wskazówek podanych przy rozbieraniu mechanizmów zegarowych (zob. rozbieranie mechanizmów zegarowych). Ponadto - przed odkręceniem kluczy i zdjęciem pokrętek należy sprawdzić przez pokręcanie, czy nie ocierają się one o krawędzie otworów, a także, czy sprężyny napędowe i zapadki są w porządku. Należy również sprawdzić sprzęgło cierne między przekładnią chodu a przekładnią wskazań. Następnie odkręca się klucze, zdejmuje pokrętki, odejmuje tylną ściankę i wyjmuje mechanizm z obudowy.

  • Demontaż mechanizmów zegarowych (patrz: Rozbieranie mechanizmów zegarowych)

  • Montaż mechanizmów zegarowych (patrz: Składanie mechanizmów zegarowych)

  • Długości wahadeł zegarowych

    sprawdź w tablicy... zobacz więcej

  • Badanie mechanizmów zegarowych

    badanie polegające na wyszukaniu i ustaleniu przyczyn złego funkcjonowania lub zatrzymania się mechanizmów. Badanie szczegółowe jest konieczne wtedy, gdy nie widać wyraźnej przyczyny złego działania lub zatrzymania się zegara. Wyszukanie przyczyny usterki jest ułatwione, gdy zachowa się stałą kolejność badania poszczególnych zespołów.

  • Źródła prądu

    źródła do zasilania prądem zegarowych urządzeń stacjonarnych np. sieć czasu jest zasilana akumulatorem. Do zasilania urządzeń zegarowych z napędem lub naciągiem elektrycznym korzysta się z prądu sieci energetycznej o napięciu 230V. Do zasilania zegarów domowych stosuje się ogniwo suche o napięciu 1,5 V, nazywane baterią. Do zasilania zegarków stosuje się miniaturowe ogniwa zwane też bateriami do zegarków.

  • Welcowanie

    pewna odmiana frezowania zębów kół zegarowych za pomocą freza kształtowego i specjalnej maszyny, zwanej welcarką (kalibrownicą). Celem welcowania było poprawianie i wygładzanie zębów kół w dawniej produkowanych zegarach. We współczesnych zegarach zęby kół są wykonane bardzo dokładnie, nie trzeba więc ich welcować.

  • Ułożyskowanie toczne

    ułożyskowanie z zastosowaniem elementów pośrednich – kulek lub wałeczków – między łożyskiem a czopem. Rozróżnia się zatem łożyska:

    • kulkowe
    • wałeczkowe
    W mechanizmach zegarowych mogą być stosowane łożyska kulkowe o bardzo małych wymiarach, takie jakie są wykorzystywane w przyrządach mechaniki precyzyjnej. We współczesnych zegarkach z naciągiem automatycznym niektóre firmy szwajcarskie stosują łożyska kulkowe do łożyskowania wahnika.

  • Toluol (toluen)

    ciecz otrzymywana przy destylacji smoły pogazowej lub ropy naftowej, służąca do czyszczenia części zegarowych w czyszczarkach (zob. czyszczenie zegarków i zegarów maszynowe).

  • Szczotka szklana

    wiązka włókien szklanych umocowanych w oprawce. Służy do czyszczenia części zegarów oraz do matowania płaskich powierzchni części zegarowych, a także deseniowaniu futerałów i kopert.

  • Sprzęgło

    urządzenie do łączenia ze sobą dwóch wałków w celu przenoszenia mocy. Połączenie to może być trwałe lub okresowo rozłączalne. W mechanizmach zegarowych ma zastosowanie sprzęgło:

    • cierne
    • kłowe
    • widełkowe

  • Sprężyna napędowa

    twarda i elastyczna taśma stalowa, w której gromadzi się energię potencjalną przez nawinięcie na wałek. Energia ta umożliwia napędzanie mechanizmu zegarowego. Do wyrobu sprężyn zegarowych używa się stali węglowej lub krzemowej, którą walcuje się aż do uzyskania kształtu taśmy. Powierzchnie taśmy dokładnie się szlifuje i poleruje, następnie hartuje lub utwardza przez walcowanie na zimno. Znane są, także specjalne stopy na sprężyny napędowe do zegarków pod nazwami: niwafleks, elgiloj, których głównym składnikiem jest kobalt (40=50%), inne składniki to: chrom, nikiel, molibden, mangan, beryl, żelazo i węgiel; s.n. z tych stopów są niełamliwe, nierdzewne i niemagnetyczne. Odznaczają się białą wypolerowaną powierzchnią z lekkim żółtawym połyskiem. (źródło)

  • Sprężyna dociskowa

    sprężyna mająca kształt prostej lub nieco wygiętej płytki. Sprężyna dociskowa musi mieć pewne napięcie wstępne – w tym celu dogina się ją przed zamontowaniem i nieco odkształca. Większość sprężyn dociskowych stosowanych w mechanizmach zegarowych ma kształt specjalny, jak np. sprężynki zapadek, wodzików, nastawników.

  • Sprężyna

    element sprężysty wykonany z metalu o dużym module sprężystości. Właściwość sprężyn, polega na odkształcaniu się pod wpływem działających sił zewnętrznych i przybieraniu pierwotnych kształtów po ustaniu działania tych sił, nazywa się podatnością lub sprężystością. Dużą sprężystość zawdzięczają sprężyny odpowiedniemu ukształtowaniu. W zależności od kształtu (przed odkształceniem) rozróżnia się sprężyny:

    • proste (kształt linii prostej)
    • śrubowe (kształt zwojów linii śrubowej)
    • spiralne (kształt spirali Archimedesa)
    • specjalne (różne inne kształty)
    Sprężyny mogą być wykonywane z drutu, blachy lub taśmy. Rozróżnia się sprężyny:
    • zginane
    • skręcane
    • ściskane
    • rozciągane
    Sprężyny stosuje się tam, gdzie potrzebne jest wytworzenie pewnej siły lub momentu, albo w celu gromadzenia pewnego zapasu energii. W związku z tym rozróżnia się sprężyny:
    • dociskowe
    • napędowe
    • zderzakowe
    W mechanizmach zegarowych mają zastosowanie wszystkie rodzaje sprężyn.

  • Spirytus skażony (denaturat)

    alkohol etylowy skażony substancjami trującymi, stosowany jedynie do celów przemysłowych. W zegarmistrzostwie jest używany w palnikach i lampach do podgrzewania w ich płomieniu części zegarowych.

  • Smary zegarowe

    smary zegarowe, oleje (oliwy) i wazeliny używane do smarowania miejsc trących się powierzchni w mechanizmach zegarowych. Obecnie stosuje się powszechnie oleje syntetyczne, które odznaczają się dobrymi właściwościami smarnymi w dużym zakresie temperatury od -20 do +30°C. Do smarowania zegarów i zegarków zegarmistrz używa 5 rodzajów olejów, oznaczonych kolejnymi numerami, a czasem także barwami.
    1. zieloną
    2. czerwoną
    3. niebieską
    4. żółtą
    5. czarną

    Do smarowania sprężyn zegarkowych zamiast oleju nr. 5 można używać specjalnej wazeliny, np. wazeliny firmy Moebius.

  • Smarownik (oliwiak)

    narzędzie do nabierania oleju ze smarownicy i smarowania łożysk w mechanizmach zegarowych. Smarownik powinien być wykonany ze stali nierdzewnej w kształcie cienkiego pręcika, ze spłaszczonym i nieco rozszerzonym końcem. Im większe jest rozszerzenie, tym więcej utrzyma się na nim smaru. Po umoczeniu końca smarownika w oleju powinna na nim pozostać tylko taka ilość oleju, jaka jest potrzebna do nasmarowania jednego łożyska. Po dotknięciu nim do łożyska olej powinien spłynąć. W użyciu są także smarowniki z wbudowanym zbiornikiem na olej. Końcówka takiego smarownika jest cienką rurką, w której znajduje się stalowa igła, uruchamiana dźwignią z przyciskiem. Naciśnięcie dźwigni powoduje ruch powrotny igły i wypłynięcie pewnej ilości oleju. Im wysunięcie igły jest większe, tym więcej oleju wypływa z rurki. Wielkość wysunięcia igły reguluje się wkrętem nastawczym. W innej konstrukcji smarownika ze zbiornikiem na olej nie ma dźwigni z przyciskiem, gdyż olej wypływa po lekkim naciśnięciu igłą do smarowanego łożyska.

  • Rozwiercanie

    powiększanie i wygładzanie wywierconego otworu za pomocą rozwiertaka. Rozwiercanie stosuje się w celu otrzymania dokładnych wymiarów otworów walcowych lub stożkowych oraz dużej gładkości ich powierzchni. Przed rozwiercaniem rozwiertak musi być oczyszczony z resztek opiłków, aby nie kaleczył powierzchni otworu. W czasie rozwiercania trzeba trzymać rozwiertak dokładnie prostopadle do powierzchni przedmiotu, w którym znajduje się rozwiercany otwór. Otwory rozwiercane rozwiertakami zegarmistrzowskimi są zawsze lekko stożkowe – dlatego, aby uzyskać bardziej walcowy kształt otworu, trzeba rozwiercać otwór z obydwu stron. Najczęściej rozwierca się otwory w cienkich przedmiotach, np. w płytach zegarowych. Do ostatecznego wygładzenia rozwierconych otworów łożyskowych używa się narzędzia podobnego do rozwiertaka, zwanego gładzikiem, po uprzednim nasmarowaniu jego części roboczej. Podczas rozwiercania otworów we wskazówkach należy trzymać wskazówkę umocowaną w kleszczach do trzymania wskazówek.

  • Przekładnia chodu

    kilkustopniowa przekładnia przyśpieszająca (od koła minutowego do zębnika wychwytowego), która przekazuje energię z napędu do regulatora, w celu podtrzymania jego ruchu, oraz zlicza wahnięcia lub obroty regulatora. Przekładnia chodu wraz z przekładnią napędu i przekładnią wskazań stanowią główne zespoły mechanizmu chodu zegara. W przekładniach zegarowych... zobacz więcej

  • Przekładnia

    mechanizm służący do przenoszenia ruchu między dwoma wałkami ze zmienioną (zmniejszoną lub zwiększoną) prędkością. W każdej przekładni rozróżnia się element czynny (napędzający) i element bierny (napędzany), np. koła i zębniki czynne lub bierne (zob. przełożenie przekładni). Przekładnia może przenosić ruch i moc dzięki odpowiedniemu kształtowi elementów, jak np. przekładnia zębata, łańcuchowa, albo wskutek tarcia między elementami – przekładnia pasowa, linowa. W mechanizmach zegarowych najczęściej są stosowane przekładnie zębate.

  • Projektor

    optyczny przyrząd pomiarowy dający na ekranie zarysy mierzonego przedmiotu w dużym powiększeniu. W przemyśle zegarowym jest stosowany do sprawdzania kół zębatych oraz sprawdzania średnic małych otworów i ich wzajemnego położenia, np. w płytach zegarowych i zegarkowych. W porównaniu z innymi przyrządami optyczno-mechanicznymi projektor wyróżnia się prostą budową, bezdotykową metodą pomiaru, dużą wydajnością kontroli, łatwością zastosowania i możliwością łatwej obserwacji.

  • Połączenie kołkowe

    połączenie rozłączne, za pomocą kołków. W mechanizmach zegarowych mają zastosowanie dwa rodzaje kołków:

    • kołek łączący, służący do łączenia części jako zatyczka, lub klin
    • kołek ustalający, służący do ustalania dokładnego położenia części względem siebie
    W budowie zegarów dawniej kołki łączące miały bardzo szerokie zastosowanie, obecnie częściej zamiast kołka stosuje się pierścień osadczy.

  • Płaskoszlifierz

    przyrząd do szlifowania palet i innych małych części zegarowych, przede wszystkim powierzchni impulsu palet wychwytu Grahama. (źródło)

  • Pandelina

    ciecz do czyszczenia bardzo zabrudzonych mechanizmów zegarowych.

  • Namagnesowanie

    namagnesowanie zegara lub zegarka – zjawisko, które wprawdzie nie powoduje trwałego uszkodzenia zegarka, ale wskutek niego następują duże rozbieżności we wskazaniach. Zegarek ulega namagnesowaniu, gdy znajdzie się w polu magnetycznym, jakie wytwarzają duże prądnice, silniki elektryczne, np. tramwajowe, a nawet niektóre odbiorniki telewizyjne i radiowe. Domowe urządzenia elektryczne takie jak golarki, odkurzacze, suszarki do włosów, nie magnesują zegarków, gdyż są zasilane prądem przemiennym. W zegarku magnesują się części stalowe – najwrażliwsze są włosy stalowe, stosowane dawniej w zegarkach, oraz balanse. Namagnesowanie można poznać podczas rozbierania mechanizmów zegarowych, gdyż wkręty i inne części stalowe „przyklejają się” do wkrętaka i chwytek. Obecnie produkowane zegarki mechaniczne mniej ulegają namagnesowaniu, gdyż większość ich części jest wykonana ze stopów nie magnesujących się. Namagnesowany zegarek należy odmagnesować w odmagneśnicy.