Słownik pojęć

Wyniki dla hasła: Nap��d / Nap��d po��redni wychwytu

  • Flying Tourbillon

    Rozwiązanie mocowania klatki wychwytu i balansu tylko z jednej strony mechanizmu nazywane jest Flying Tourbillonem. (źródło)

  • magic lever

    – opracowany przez Seiko specjalny układ regulatora. Część energii mechanicznej sprzężny jest zamieniana przez cewkę na energię elektryczną, która zasila kwarcowy regulator chodu Tri-synchro. Zamiast klasycznego wychwytu, tutaj rolę hamująca przejął elektromagnetyczny regulator, który za pomocą pola magnetycznego hamuje wirujące koło będące jakby odpowiednikiem koła balansowego. (źródło)

  • Zegarek kieszonkowy

    zegarek przeznaczony do noszenia go w kieszeni. Pierwsze zegarki kieszonkowe miały kształt płaskich, okrągłych pudełek, później nadawano im kształt owalny, jako praktyczniejszy ze względu na noszenie w kieszeni. Zegarki kieszonkowe miały wychwyt wrzecionowy, zajmujący dość dużo miejsca – zegarki były więc bardzo grube. Obudowy wykonywano najczęściej ze srebra lub złota i ozdabiano grawerowanymi ornamentami. Rozwój produkcji zegarków kieszonkowych nastąpił po zastosowaniu wychwytu cylindrowego, a następnie wychwytu kołkowego i wychwytu szwajcarskiego, oraz po wprowadzeniu naciągu główkowego. Od tego czasu powstało wiele odmian zegarków kieszonkowych, różniących się wychwytami, a zwłaszcza tarczami i kopertami. Szczególną odmianę stanowią zegarki kieszonkowe kryte. Zegarki kieszonkowe odznaczają się dobrymi wynikami chodu, gdyż są mniej narażone na wstrząsy i uderzenia niż zegarki naręczne.

  • Zegarek karuzelowy (patrz: Urządzenie obiegowe wychwytu)

  • Zegarek

    zegar o małych rozmiarach, przystosowany do noszenia jako przedmiot osobistego użytku, najczęściej naręczny lub kieszonkowy. Pierwszy zegar mechaniczny o małych wymiarach i przystosowany do noszenia zbudował w 1510 r. Peter Henlein w Norymberdze. prof. Z. Mrugalski Zegarki możemy podzielić na:

    • kieszonkowe
    • naręczne
    • pierścionkowe
    • wisiorkowe
    • inne
    Zegarek mechaniczny składa się z podobnych zespołów i części, z jakich składa się zegar mechaniczny, lecz części te są, z wiadomych względów, znacznie mniejsze. Większa różnica tkwi w sposobie nakręcania i konstrukcji urządzenia naciągowo-nastawczego. Pod tym względem rozróżnia się zegarki z naciągiem
    • sprzęgnikowym
    • chybotkowym
    W zależności od zastosowanego wychwytu rozróżnia się zegarki:
    • cylindrowe
    • kotwicowe
    Ze względu na jakość zegarki dzieli się na:
    • popularne
    • szablonowe
    • markowe
    W zależności od zastosowanego regulatora rozróżnia się zegarki:
    • balansowe
    • kamertonowe
    • kwarcowe (o wskazaniach analogowych jak i cyfrowych)

  • Zegar sztrasburski

    Zegar, który jednoczy w sobie trzy rodzaje zegarów specjalnych – jest jednocześnie zegarem figularnym, planetarnym i kurantowym. Pod względem konstrukcji i wielkości nie ma równego sobie na świecie. Jest ustawiony wewnątrz katedry pod wysokim witrażem. Główny mechanizm zegara, o napędzie obciążnikowym, nakręcany co 8 dni, napędza wskazówki czasu słonecznego średniego. Tarcza tego zegara, o średnicy 80 cm, ma dwie pary wskazówek. Pozłacane wskazują czas miejscowy średni, a posrebrzone czas zachodnioeuropejski. Mechanizm jest zaopatrzony w wychwyt Grahama z długą kotwicą oraz w sprężynowy napęd pośredni wychwytu, naciągany przez główny obciążnik co 5 s. Regulatorem jest wahadło sekundowe, kompensowane za pomocą prętów metalowych. Oprócz głównego mechanizmu są jeszcze cztery mechanizmy ułożone poziomo, z których dwa służą do napędu sklepienia niebieskiego, kalendarza, planetarium i figur, a dwa – do wybijania kwadransów i godzin. (źródło)

  • Zegar mechaniczny (wahadłowy, balansowy)

    zegar wykorzystujący jako regulator chodu wahadło lub balans. Energia do napędu regulatora przekazywana jest za pomocą wychwytu. Zegar taki nazywany jest mechanicznym niezależnie od tego, czy energia potrzebna do ruchu zegara pochodzi z energii sprężyny czy np. z napędu elektrycznego. Jako zegary mechaniczne budowane są zarówno zegary wieżowe, jak i zegarki naręczne. Obecnie masowo produkuje się także zegary kwarcowe, tańsze i bardzo punktualne.

  • Wykotwiczenie

    wada wychwytu kotwicowego polegająca na przypadkowym (np. na skutek wstrząsu) i niepożądanym przeskoku widełek kotwicy na stronę przeciwną niż ta, po której znajduje się palec przerzutowy. Przyczyną tej wady może być np. za krótki bezpiecznik kotwicy.

  • Wychwyt „wrzecionowy” (poprawnie wychwyt szpindlowy lub łopatkowy)

    Wychwyt szpindlowy potocznie nazywany „wrzecionowym” był pierwszym wychwytem stosowanym w zegarach i to od niego zaczyna się historia wieżowych zegarów mechanicznych. Był on dziełem prac nieznanego z imienia i pochodzenia zakonnika, prawdopodobnie z IX wieku. W powszechnym użyciu był od XIV wieku do lat 50. XIX wieku, kiedy to ostatecznie wyparł go wiele dokładniejszy wychwyt Grahama. Wynalazek wychwytu wrzecionowego był niezbędny, aby sztuka zegarmistrzowska mogła się rozwijać. Stanowił pierwszy regulator, który nadawał się do użycia... zobacz więcej

  • Wychwyt Tiede’a

    wychwyt swobodny ciążeniowy do zegarów wahadłowych. Koło wychwytowe i kotwica są podobne do wychwytu Grahama, natomiast palety składają się z dwóch części:

    • impulsowej
    • spoczynkowej
    W działaniu wychwyt Tiede’a jest podobny do wychwytu Strassera, gdyż ma takie same palety, jest jednak bardziej skomplikowany. Oprócz koła wychwytowego i kotwicy (której w wychwytach ciążeniowych zwykle nie ma) ma on jeszcze trzy dźwignie:
    • ciążeniową (związaną sztywno z kotwicą)
    • impulsową
    • wahadłową
    które współpracują ze sobą w czasie przekazywania impulsu wahadłu.

  • Wychwyt szwajcarski

    wychwyt swobodny kotwicowy, stosowany ogólnie w dobrych zegarkach z regulatorem balansowym. Powstał z wychwytu angielskiego po wprowadzeniu pewnych ulepszeń, które zaprojektował około roku 1825 G.A. Leschot (1800-1884) w Genewie – dlatego wychwyt nazwano szwajcarskim... zobacz więcej

  • Wychwyt roskopfowy

    Odmiana wychwytu kołkowego. Roskopf (Georg Friedrich 1813-1889) nie jest wynalazcą tego wychwytu, ale po pewnych poprawkach zastosował go w tanich zegarkach przez siebie produkowanych. Koło wychwytowe, wykonane ze stali, ma zwykle... zobacz więcej

  • Wychwyt nożycowy

    W roku 1741 francuski zegarmistrz Amant postanowił zmodyfikować wychwyt Georga Grahama. W nowym wychwycie postanowiono zastąpić zęby koła wychwytowego czymś w rodzaju kołków. Miało to ułatwić produkcję i czas potrzebny na wykonywanie kół wychwytowych. Z początku kołki były okrągłe jednak z czasem zastąpiono je półokrągłymi. Takie kołki pełniły rolę zębów w kole wychwytowym. Następną zmianą wprowadzoną do nowego wychwytu było zbliżenie do siebie ramion kotwicy z jej paletami. Owy wychwyt teraz przypominał wyglądem nożyce, dlatego też postanowiono tak go nazwać (Nożycowym). Głównymi zaletami wychwytów nożycowych jest to, iż produkuje się je szybciej i łatwiej niż inne wychwyty.
    Dzięki temu, że nacisk koła wychwytowego przechodzi w jednym kierunku to czopy i łożyska są bardziej odporne na wycieranie niż ma to miejsce w innych wychwytach.
    Ulepszenie Jana Mannhardta: Ulepszenie wychwytu nożycowego przez Jana Monnhardta polegało na zrezygnowaniu z kotwicy i jej widełek. Wobec tego jak to ma działać? W owym wychwycie zamiast palet na kotwicy, palety są umieszczone na wahadle. Taka konstrukcja zmniejsza drgania i efekt sprężynowania na kotwicy, której tu nie ma. Tak jak w oryginale, koło wychwytowe wyposażone zostało w kołki zamiast zębów (praktycznie wykorzystano te same koło co w pierwowzorze). Owe wychwyty spotykane są często na polskich zegarach wieżowych, dlatego, iż budowane były w fabryce Michała Mięsowicza. Nie licząc ulepszeń Monnhardta w późniejszym czasie udoskonalano wychwyty nożycowe jeszcze wiele razy, przez różnych ludzi. Głównymi wprowadzanymi zmianami były kształty i ścięcia kołków na kołach wychwytowych, ale to już temat na osobny artykuł. (źródło)

  • Wychwyt Mudge’a

    Wychwyt swobodny ciążeniowy do zegarów wahadłowych. Dwa pionowe ramiona, związane sztywno z krótszymi skośnymi ramionami, są ułożyskowane na osobnych czopach. Na końcach ramion znajdują się palety zakończone małymi występami spoczynkowymi. Pręt wahadła, zawieszony na zawieszce umocowanej w siodełku, waha się między śrubami impulsowymi, dotykając ich na zmianę. Gdy pręt dotknie śruby, ząb koła wychwytowego spoczywający na palecie zostanie uwolniony ze spoczynku, a ramię własnym ciężarem, za pośrednictwem śruby, udzieli impulsu prętowi. Podobnie dzieje się po drugiej stronie, gdy pręt dotknie śruby impulsowej. Wychwyt Mudge’a wymaga dokładnego wykonania i zabezpieczenia przed wstrząsami. Istnieje bowiem niebezpieczeństwo, że podczas nagłego wstrząsu ząb koła wychwytowego może przeskoczyć występ spoczynkowy, a inny ząb po przeciwnej stronie z dużą siłą może uderzyć w paletę. W ulepszonej konstrukcji Wychwytu Mudge’a ramiona również są ułożyskowane osobno, ale na jednym czopie, natomiast ramiona z paletami są krótsze.

  • Wychwyt hakowy

    Wychwyt hakowy zalicza się do wychwytów cofających kotwicowych. Podobnie jak wychwyt Grahama, wychwyt hakowy składa się z koła wychwytowego i z kotwicy zaopatrzonej w palety: wejściową i wyjściową. W odróżnieniu od wychwytu Grahama, palety nie mają jednak powierzchni spoczynku, a przednie krawędzie zębów koła wychwytowego pochylone są do tyłu względem kierunku obrotu koła. Paleta wejściowa ma kształt haka, stąd nazwa wychwytu.
    Ciekawostka:
    Wychwyt hakowy wynalazł Hooke Robert (1635-1703). Wychwyt hakowy został ulepszony przez Wiliama Clementa w roku 1680.

  • Wychwyt cylindrowy

    Wychwyt spoczynkowy współpracujący z regulatorem balansowym. Wychwyt cylindrowy wynalazł Thomas Tompion (1639-1713) w roku 1695, a ulepszył George Graham (1673-1751) w roku 1720. Głównym elementem wychwytu cylindrowego jest cylinder... zobacz więcej

  • Wychwyt cichobieżny

    Wychwyt umożliwiający zbudowanie zegara mechanicznego pracującego bez głośnych stuków, jakimi charakteryzuje się zwykły wychwyt kołkowy. Jedno z rozwiązań wychwytu cichobieżnego zastosowano w budzikach firmy Jung-Hans. Wyciszenie pracy tego wychwytu uzyskano dzięki zastosowaniu dwóch współśrodkowych kół wychwytowych... zobacz więcej

  • Widełki kotwicy

    element łączący wychwyt z regulatorem. W zegarach wahadłowych wychwyt jest połączony z wahadłem w taki sposób, że od wałka kotwicy prowadzi drążek widełek, na końcu którego znajdują się widełki lub kołek stalowy pracujący w wycięciu pręta wahadła. W niektórych zegarach widełki kotwicy są skonstruowane tak, że można nimi doregulować symetrię pracy wychwytu (zob. ustawianie chodu zegara i zegarka) – są to tzw. widełki kotwicy nastawne. W zegarach balansowych widełki znajdujące się na końcu drążka kotwicy przenoszą impuls napędowy z kotwicy na balans za pośrednictwem palca przerzutowego osadzonego w przerzutniku, który jest wciśnięty na oś balansu.

  • Wałek kotwicy

    element wychwytu kotwicowego, na którym jest osadzona kotwica. We współcześnie produkowanych zegarkach wałek kotwicy jest krótkim, gładkim wałkiem z dwoma cienkimi czopami na obu końcach, służącymi do ułożyskowania kotwicy. W niektórych zegarkach na wałku kotwicy znajduje się kołnierz, o który opiera się kotwica. W dawniej produkowanych zegarkach, zwłaszcza kieszonkowych, część wałka kotwicy była nagwintowana, a na niej – nakręcona kotwica. W zegarach i budzikach popularnych wałek kotwicy ma taką samą długość, jak osie przekładni.

  • Wahadło

    wahadło czyli regulator chodu ma za zadanie za pośrednictwem wychwytu w równych odstępach czasowych uwalniać koła mechanizmu chodu, prowadząc tym samym do prawidłowej pracy mechanizmu chodu. Ważne jest to, żeby regulator w równych odstępach czasu miał odpowiednią wielkość wychyleń. Dlatego niezmiernie ważną sprawą jest, by owy regulator, jak wahadło, posiadało taką cechę jak izochroniczność, czyli następujące po sobie wahnięcia są oddzielone równym odcinkiem czasu. Największą dokładność wahadła uzyskujemy wtedy, gdy jest ono długie i ciężkie (jednak takie wahadła potrzebują większych impulsów). Plusem długich wahadeł jest jeszcze to, iż błąd wielkości okresu jest powtarzany mniej razy w danym czasie, niż w wahadłach krótszych. Charakterystyczną właściwością wahadła, sprawiająca, że jest przydatne do odmierzania czasu, jest jego izochronizm. Tę właściwość w. odkrył i ogłosił Galileo Galilei (Galileusz) w roku 1583. Budowa wahadła:

    • element mocujący
    • ramię wahadła
    • soczewka
    • nakrętka regulująca
    Jako pierwszy wahadła w zegarze użył Christiaan Huygens około roku 1657. (źródło)

  • Ustawianie chodu zegara wahadłowego

    czynności polegające na doregulowaniu symetrii działania wychwytu. Jeżeli zegar stoi lub wisi pionowo, a jego chód jest nierówny, należy go wyrównać, obracając nieco drążek widełek na wałku kotwicy. W niektórych zegarach są w tym celu specjalne urządzenia, a w zegarach szwarcwaldzkich – zgina się drążek widełek. Drążek należy odchylać w tę stronę, po której kotwica mniej się zagłębia we wręby koła wychwytowego. Jednak tego zagłębienia nie da się zauważyć. Słyszy się tylko nierówny chód zegara jako charakterystyczne tykanie, spowodowane głównie uderzeniami zębów koła wychwytowego w palety. Po tej stronie, po której kotwica mniej się zagłębia, odstęp czasu do następnego uderzenia jest krótszy, a po przeciwnej stronie – dłuższy. Aby odstępy czasu były jednakowe, drążek widełek należy odchylić w stronę, po której odstęp czasu do następnego uderzenia zęba jest krótszy.

  • Ustawianie chodu zegara i zegarka balansowego

    czynności, polegające na tym, że niesymetryczny chód zegara ustawia się obróceniem pierścienia włosa na osi balansu lub przesunięciem klocka włosa, jeśli jest on ruchomy. Gdy włos nie jest naprężony, drążek widełek powinien ustawić się na wprost osi balansu, a palec przerzutowy – być w środku widełek. Jeżeli palec przechyla widełki na jedną stronę, należy obrócić pierścień włosa na osi w tę stronę, w którą są przechylone widełki. Pierścień obraca się wkrętakiem włożonym w jego przecięcie. Sposób sprawdzania ustawienia chodu według położenia drążka kotwicy względem osi balansu jest jednak mało dokładny, gdyż umożliwia zauważenie dopiero większych jego odchyleń. Również niezbyt dokładne jest sprawdzanie chodu na słuch, zwłaszcza małych zegarków. Najdokładniej można sprawdzić symetrię działania wychwytu za pomocą elektronicznej sprawdzarki chodu zegara.

  • Ustawianie chodu zegara i zegarka

    doregulowanie symetrii działania wychwytu, polegające na takim zestawieniu wychwytu z regulatorem, aby jego ruch uzupełniający był jednakowy po obu stronach równowagi.

  • Urządzenie obiegowe wychwytu (tourbillon, turbilon) (patrz: Tourbillon)

  • Tompion Thomas (1639-1713)

    zegarmistrz angielski, jeden z najbardziej znanych producentów zegarów i zegarków balansowych; wynalazca wychwytu cylindrowego w roku 1695; wyuczył wielu zegarmistrzów, m. in. Grahama G., z którym później współpracował.

  • Tampony cylindra

    lekko stożkowe kołki, osadzone w obu końcach cylindra, zakończone cienkimi czopami; cylinder stanowi oś balansu wychwytu cylindrowego; t.c. mają jednakowe czopy i taką samą średnicę, lecz długość tamponu dolnego jest trzykrotnie mniejsza. (źródło)

  • Symetria pracy wychwytu (patrz: Ustawianie chodu zegara i zegarka)

  • Strasser Ludwig (1853-1917)

    wykładowca i dyrektor szkoły zegarmistrzowskiej w Glashütte, wynalazca wychwytu swobodnego sprężynowego, stosowanego w precyzyjnych zegarach astronomicznych.

  • SpringLOCK

    system, którego zadaniem jest pochłaniane energii oddziałującej na elementy układu wychwytu zegarka. System ten redukuje wpływ negatywnych oddziałujących na mechanizm sił o 66%. Dzięki temu werk zegarka jest odporny na wstrząsy o sile do 5000Gs – przekłada się to na możliwość swobodnego używania zegarka podczas uprawiania wielu sportów (np. gry w golfa). (źródło)

  • Smocza krzywka

    specjalna regulacja wychwytu. (źródło)